Ανήμερα της 81ης επετείου απελευθέρωσης του Άουσβιτς από τις σοβιετικές δυνάμεις, Διεθνή Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος και εθνική Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων μαρτύρων και ηρώων του Ολοκαυτώματος, Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι μαθητές του 3ου Γυμνασίου Ξάνθης περπάτησαν σε σημεία της πόλης που συνδέονται με τη μνήμη της εβραϊκής κοινότητας.

Με την έγκριση και τη στήριξη του Διευθυντή του σχολείου, κ. Αλεξάνδρου Δημαρά, το πρόγραμμα Δράσεις Ιστορίας Μνήμης Πολιτισμού συνόδεψε τους μαθητές σε αυτήν την πορεία μνήμης, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο ανάπτυξης της μαθητικής ενότητας «Ενεργή Πολιτειότητα». Μέσα από την ενότητα αυτή, οι μαθητές προσεγγίζουν έννοιες όπως γενοκτονία, ειρήνη, σεβασμός στη διαφορετικότητα, ρατσισμός και δικαιοσύνη.

Κατά τη διάρκεια της δράσης, οι μαθητές γνώρισαν την ιστορία της εβραϊκής κοινότητας της Ξάνθης και τα γεγονότα της σύλληψης, μεταφοράς και εξόντωσής της στο Στρατόπεδο Εξόντωσης της Τρεμπλίνκα, στην Πολωνία. Για τα γεγονότα αυτά ενημερώθηκαν από τον καθηγητή του σχολείου, Δρ. Κοινωνιολογίας Θεόδωρο Σαραφίδη, μέλος του προγράμματος, και από τον Υπ. Διδ. Αρχιτεκτονικής (ΔΠΘ) και υπεύθυνο του προγράμματος Νίκο Κοσμίδη. Τους μαθητές συνόδευσε επίσης η καθηγήτρια-φιλόλογος Βασιλική Κούντη.

Κατά τη διάρκεια της δράσης, οι μαθητές βρέθηκαν στον χώρο όπου βρίσκονταν η παλιά συναγωγή και η λέσχη της κοινότητας, στη θέση των οποίων σήμερα υπάρχουν άλλα κτήρια, μεταξύ των οποίων και το κέντρο των Προσκόπων. Επισκέφθηκαν, επίσης, το μνημείο που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από το ΠΑΚΕΘΡΑ και τοποθετήθηκε το 2022 με την άδεια του Δήμου Ξάνθης στη μνήμη των θυμάτων του Ολοκαυτώματος, όπου άφησαν λουλούδια. Τέλος, στάθηκαν μπροστά από την Καπναποθήκη όπου κρατήθηκαν, τον Μάρτιο του 1943, τα 526 μέλη της κοινότητας πριν τη μεταφορά τους στην Τρεμπλίνκα.

Η δράση αυτή συνεχίζει τη συνεργασία του προγράμματος με τη σχολική κοινότητα του 3ου Γυμνασίου Ξάνθης, η οποία ξεκίνησε το 2023 στο πλαίσιο της συμμετοχής του σχολείου στο Περιφερειακό Αφιέρωμα Μνήμης 1943–2023. Η επαφή με τους μαθητές ανέδειξε διαφοροποιήσεις στον τρόπο πρόσληψης της ιστορίας και σκοτεινών σελίδων της, όπως αυτή του Ολοκαυτώματος.

Για το πρόγραμμα, οι συναντήσεις με μαθητές αποτελούν πεδίο ουσιαστικής εμβάθυνσης στη σχέση των νέων με την ιστορία και στον τρόπο με τον οποίο συσχετίζουν το παρόν με την ιστορική γνώση. Στο ίδιο πλαίσιο, η σημερινή δράση εντάσσεται στην προσπάθεια προαγωγής της δημόσιας μνήμης μέσα από την υποστήριξη της εκπαιδευτικής κοινότητας και την άμεση επαφή της με τους τόπους και τους χώρους μνήμης. Με αυτόν τον τρόπο, η ιστορική γνώση και η μνήμη αποκτούν ουσιαστικό νόημα όταν μεταφέρονται, συζητούνται και επανανοηματοδοτούνται από τις νεότερες γενιές.