ΥΠΟΜΝΗΜΑ
του πρώην υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Αλέξανδρου Κοντού στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τη διερεύνηση της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ

Κυρίες και Κύριοι Βουλευτές,

Κλήθηκα να καταθέσω ενώπιον της Εξεταστικής Επιτροπής της Βουλής, η οποία διερευνά την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ με την ιδιότητά μου ως πρώην αρμόδιος Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Με αίσθηση ευθύνης καταθέτω με το παρόν Υπόμνημα την γνώση και την εμπειρία μου επί των ζητημάτων που άπτονται της λειτουργίας του ΟΠΕΚΕΠΕ και εν γένει του καθεστώτος που διέπει τις πληρωμές των αγροτικών ενισχύσεων της ΕΕ στους δικαιούχους γεωργούς και κτηνοτρόφους της χώρας μας.
Στις 10 Μαρτίου 2004, μετά την εκλογική νίκη της Νέας Δημοκρατίας, ορκίστηκα υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στην κυβέρνηση του Κώστα Καραμανλή. Υπουργός ανέλαβε ο Σάββας Τσιτουρίδης ο οποίος σε λίγους μήνες παραιτήθηκε και ακολούθησε μέχρι την λήξη της θητείας της κυβέρνησης αυτής ο αείμνηστος συνεργάτης και φίλος Ευάγγελος Μπασιάκος. Εγώ παρέμεινα μοναδικός υφυπουργός μέχρι την λήξη της θητείας της κυβέρνησης το 2007.
Στις 19 Σεπτεμβρίου 2007, μετά την νέα εκλογική νίκη της ΝΔ ορκίστηκα υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Παρέμεινα στη θέση αυτή έως τον ανασχηματισμό της Κυβέρνησης, στις 7 Ιανουαρίου 2009.

Κυρίες και Κύριοι Βουλευτές,
Η ΚΑΠ 1997-2003, η οποία εφαρμόσθηκε έως το 2004, προέβλεπε ότι οι κοινοτικές επιδοτήσεις καταβάλλονται στους παραγωγούς με τις εξής προϋποθέσεις:
1. Ανά κιλό παραγόμενου προϊόντος . Αυτό αποδεικνυόταν από τα τιμολόγια αγοράς των αγροτικών προϊόντων από τους εμπόρους, τους συνεταιρισμούς και τις μεταποιητικές επιχειρήσεις.
2. Με τη δήλωση των αγροτεμαχίων του παραγωγού. Για τους κτηνοτρόφους επιπλέον με τη δήλωση του ζωϊκού τους κεφαλαίου.
3. Με την πραγματοποίηση ελέγχων, ώστε να μην παραβιάζονται τα ως άνω προαπαιτούμενα.
Ωστόσο, οι παραπάνω προβλέψεις καταργούνταν στην πράξη.
Πρώτον, γιατί με την σύμπραξη και συμπαιγνία κάποιων παραγωγών και εμπόρων, που μοιράζονταν τις επιδοτήσεις, σε πολλές περιπτώσεις και μάλιστα σε βασικά αγροτικά προϊόντα, όπως το ελαιόλαδο και το βαμβάκι, δηλώνονταν ψευδώς πολύ περισσότερα από τα παραχθέντα κιλά.
Δεύτερον, γιατί μέχρι το 2006 η χώρα μας δεν διέθετε ένα αξιόπιστο σύστημα καταγραφής των αγροτεμαχίων κάθε παραγωγού, με αποτέλεσμα πολλοί να δηλώνουν τα ίδια αγροτεμάχια.

Τρίτον, γιατί οι έλεγχοι ήταν σαφώς λιγότεροι και όχι τόσο ενδελεχείς όσο έπρεπε, με βάση τους κανονισμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για την διαφανή, αξιόπιστη, επικαιροποιημένη και λειτουργικά εύρυθμη καταβολή των επιδοτήσεων στους Έλληνες αγρότες ήταν απαραίτητη η δημιουργία, στο πλαίσιο του ΟΠΕΚΕΠΕ, του μηχανισμού ΟΣΔΕ. Δηλαδή του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου. Το σύστημα που στην κοινοτική γλώσσα ήταν γνωστό ως LPIS – GIS ( Land Parcels Identification System – Geographical Identification System) και στη χώρα μας ως Σύστημα Αναγνώρισης Αγροτεμαχίων – Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών.
Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ήδη από το 1995 το σύστημα λειτουργούσε υποχρεωτικά σε όλα τα 9 παλαιά κράτη μέλη της ΕΟΚ.
Το βέβαιο πάντως είναι και αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, ότι η χώρα μας το 2004, όταν ανέλαβε την ευθύνη της διακυβέρνησης του τόπου η Νέα Δημοκρατία, δεν διέθετε ΟΣΔΕ.
Στην περίοδο 1997 – 2003 η έλλειψη αυτή οδήγησε σε καταλογισμούς από την ΕΕ, που ξεπερνούσαν το ένα δισεκατομμύριο ευρώ. Το ακόμη σοβαρότερο όμως είναι ότι η παράβαση των κοινοτικών κανονισμών οδηγούσε σε υπαρκτό κίνδυνο περικοπής μέρους ή ακόμη και του συνόλου των ευρωπαϊκών ενισχύσεων του Α΄ Πυλώνα της ΚΑΠ.

Θυμίζω ότι το 2003, επί ελληνικής Προεδρίας, ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις για την αναθεώρηση της Κοινής Οργάνωσης Αγοράς για μια σειρά από σημαντικά γεωργικά προϊόντα, όπως τα σιτηρά, το βόειο κρέας, το αγελαδινό γάλα κλπ. Με ευθύνη της τότε κυβέρνησης, έμειναν εκτός διαπραγμάτευσης και στήριξης τρία βασικά ελληνικά αγροτικά προϊόντα: το βαμβάκι, το ελαιόλαδο και ο καπνός. Οι σχετικές αποφάσεις παραπέμφθηκαν στην αναθεώρηση του 2004.
Μετά τα σοβαρά προβλήματα που δημιούργησαν στην Ελλάδα, αλλά και σε άλλες χώρες της ΕΕ, οι κατά κιλό επιδοτήσεις της ΚΑΠ 1997-2003, στην νέα προγραμματική περίοδο 2004-2009 οι κατευθύνσεις αναθεωρήθηκαν. Έτσι οι επιδοτήσεις δίνονταν σε κάθε παραγωγό με τις εξής προϋποθέσεις:
1. Με βάση τον μέσο όρο των ενισχύσεων που εισέπραττε την τριετία 2000-2002 (Ιστορικά δικαιώματα).
2. Τη δήλωση των αγροτεμαχίων και των καλλιεργειών τους. Για τους κτηνοτρόφους με βάση το ζωϊκό κεφάλαιο και τους βοσκότοπους.
3. Την πραγματοποίηση όλων των προβλεπόμενων ελέγχων για την πιστή τήρηση των παραπάνω προϋποθέσεων.
Αν κανείς συνεκτιμήσει τις χρόνιες παθογένειες και τις δραματικές ελλείψεις του παρελθόντος ως προς την υλοποίηση του ΟΣΔΕ, αλλά και την πολυπλοκότητα του νέου συστήματος πληρωμών της αναθεωρημένης ΚΑΠ, τα προβλήματα που κλήθηκε από το 2004 να αντιμετωπίσει η κυβέρνησή μας ήταν πολλά και σοβαρά.
Εντούτοις, για πρώτη φορά αναλήφθηκαν πρωτοβουλίες για την αλλαγή σελίδας: την ουσιαστική επανίδρυση του ΟΠΕΚΕΠΕ, την ενίσχυσή του με εξειδικευμένο προσωπικό και σύγχρονες υποδομές καταγραφής γεωγραφικών δεδομένων έτσι ώστε η χώρα να καλύψει τα κενά και να προχωρήσει γρήγορα και αποτελεσματικά στην δημιουργία ενός σύγχρονου και αξιόπιστου ΟΣΔΕ.

Ωστόσο, η συνεχής και εντεινόμενη κριτική μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και οι οχλήσεις προς την Επιτροπή Ελέγχου των Προϋπολογισμών για τα συμβαίνοντα στην Ελλάδα αύξησαν τις πιέσεις προς τη χώρα.

Παρόλη την σημαντική πρόοδο και τις βελτιώσεις που πανθομολογουμένως – και από την ίδια την Επιτροπή – επετεύχθησαν σε σύντομο χρόνο, στα τέλη του 2005 η στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής άλλαξε. Από την ανοχή και τις συστάσεις βρεθήκαμε ενώπιον ενός πραγματικού τελεσίγραφου. Πλέον και υπό την απειλή της περικοπής των επιδοτήσεων η Επιτροπή απαιτούσε καθορισμό σαφών στόχων και παραγωγή μετρήσιμων αποτελεσμάτων σε συγκεκριμένες πιεστικές προθεσμίες.
Τούτων δοθέντων, την άνοιξη του 2006 το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ( Υπουργός: Ευάγγελος Μπασιάκος και Υφυπουργός: Αλέξανδρος Κοντός ) υπογράφει με την Επιτροπή ένα δεσμευτικό Σχέδιο Δράσης (Action Plan ), αναλαμβάνοντας την υποχρέωση, με ποινή πλήρους αποκλεισμού μας ( περικοπή 100% των ενισχύσεων ) από τις επιδοτήσεις, να έχει έτοιμο Σύστημα Αναγνώρισης Αγροτεμαχίων- Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών το αργότερο έως την 31/12/2008.
Ακολουθεί μια τιτάνια προσπάθεια από πλευράς υπηρεσιών του Υπουργείου, με τη συνεργασία όλων των αρμόδιων φορέων και την εποπτεία –διαρκή έλεγχο των υπηρεσιών της Επιτροπής, για την δημιουργία του ΟΣΔΕ από το μηδέν εντός του συμφωνηθέντος χρονικού πλαισίου.

Από το 2007, όταν ανέλαβα το Υπουργείο, οι προσπάθειες αυτές κλιμακώνονται: Διαρκής συνεργασία με την Επιτροπή, τακτική ανταλλαγή επιστολών Υπουργού-Επιτρόπου *, συνεχείς έλεγχοι της προόδου του έργου από κλιμάκια της Επιτροπής και εργώδης προεργασία του ΟΠΕΚΕΠΕ και της ¨Αγρογής¨.
* Για την πλήρη ενημέρωσή σας καταθέτω συνημμένως την αλληλογραφία μεταξύ Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που καλύπτει ολόκληρη την περίοδο 2006-2009.
Παράλληλα, δημιουργήθηκε ειδική ομάδα εργασίας για τη δημιουργία του ΟΣΔΕ, η οποία απαρτιζόταν από:
• σε ρόλο συντονιστή, τον Γενικό Γραμματέα Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Πολιτικής του Υπουργείου, καθηγητή της Γεωπονικής κ. Χρήστο Αυγουλά, άριστο γνώστη της αγροτικής πολιτικής, αποτελεσματικό και με εξαιρετικές σχέσεις με τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
• τον Γενικό Γραμματέα του Υπουργείου κ. Κώστα Σκιαδά, γεωργοοικονομολόγο, με μάχιμη, πολύχρονη και επιτυχημένη προϋπηρεσία στον αγροτικό τομέα, με ευθύνη τον συντονισμό των στελεχών που ασχολούνταν με τη δημιουργία και εφαρμογή του ΟΣΔΕ,
• και τον Ειδικό Γραμματέα Κοινοτικών Πόρων και Υποδομών του Υπουργείου κ. Δημήτρη Παπαγιαννίδη, έμπειρο πολιτικό μηχανικό με εμπειρία άνω των 25 ετών στον δημόσιο τομέα, ο οποίος είχε την εποπτεία του έργου κατάρτισης των χαρτογραφικών υποβάθρων και μας ενημέρωνε σε καθημερινή βάση για την πορεία του έργου.
Σημαντική υπήρξε και η συνεισφορά, στη μεγάλη αυτή προσπάθεια, της Διευθύντριας της ΜΕΑ (Μόνιμης Ελληνικής Αντιπροσωπείας) στις Βρυξέλλες κ. Σοφίας Κονδυλάκη, έμπειρου στελέχους του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με εξαιρετικές σχέσεις με το γραφείο της Επιτρόπου και τις λοιπές αντιπροσωπείες στις Βρυξέλλες.

Οφείλω, τέλος, να αναγνωρίσω την ιδιαίτερα φιλότιμη προσπάθεια που κατέβαλαν όλα τα στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ και του Υπουργείου, προς τα οποία εκφράζω τις ειλικρινείς ευχαριστίες μου.

Τη διετία 2007-2008 ξεκίνησε και ολοκληρώθηκε η προμήθεια από τον ΟΠΕΚΕΠΕ νέου υλικού και συγκεκριμένα Ορθοφωτοχάρτες και Λογισμικό για τη διενέργεια των διοικητικών διασταυρωτικών ελέγχων. Λογισμικό για την καταγραφή των πορισμάτων των διοικητικών και επιτόπιων ελέγχων. Διαδικασία Διαχείρισης των μεταβολών σε αιτήσεις μετά την ημερομηνία υποβολής τους κ.ο.κ.
Οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέδιδαν ιδιαίτερο βάρος στην σωστή διενέργεια των επιτόπιων ελέγχων. Ενώ το 2006 ο ΟΠΕΚΕΠΕ διενεργούσε το 50% των επιτόπιων ελέγχων ( το υπόλοιπο 50% γινόταν από τις Νομαρχίες) μέσω του Σχεδίου Δράσης δεσμευτήκαμε ότι το ποσοστό των ελέγχων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ να αυξηθεί σε 60% το 2007, σε 75% το 2008 και σε 100% το 2009. Δεσμευτήκαμε ακόμη να αυξηθεί το ποσοστό των ελέγχων με τηλεπισκόπηση, των επιτόπιων ελέγχων και των διασταυρωτικών ελέγχων. Συγχρόνως αναλάβαμε την υποχρέωση να είναι ανά πάσα στιγμή ενημερωμένα στην αντίστοιχη βάση δεδομένων τα στοιχεία για τα ζώα.

Από τα παραπάνω φαίνεται η μεγάλη σημασία των ελέγχων για να διασφαλίζεται η έγκαιρη, σωστή και διαφανείς καταβολή των ενισχύσεων στους δικαιούχους αγρότες και κτηνοτρόφους.
Το έργο του ΟΣΔΕ από πλευράς προγραμματισμού και υλοποίησης εισέρχεται στην τελική του φάση τον Οκτώβριο του 2007. Πάντα υπό τον ασφυκτικό έλεγχο και την πίεση της Επιτροπής και των υπηρεσιών της , αλλά και με την εντυπωσιακή πρόοδο εκτέλεσης του έργου από τις υπηρεσίες του Υπουργείου, όπως άλλωστε παραδέχεται με σχετική επιστολή της προς εμένα η ίδια η Επίτροπος.

Είναι χαρακτηριστικό ότι τον Οκτώβριο του 2007 οι ελεγκτές του ΟΠΕΚΕΠΕ ανήλθαν σε 1.358 (στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ, έκτακτοι ελεγκτές του ΟΠΕΚΕΠΕ, στελέχη του ΕΛΓΑ και ΟΓΑ, στελέχη περιφερειακών υπηρεσιών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων).
Σε ολόκληρη αυτή την πορεία υπήρχε βεβαίως διαρκής επικοινωνία, αλληλογραφία, συναντήσεις στις Βρυξέλλες και αιφνιδιαστικές επισκέψεις κλιμακίων ελεγκτών στην Αθήνα. Και πάντα, μην το ξεχνάμε και μην το υποτιμούμε, αιωρούμενη πάνω από τα κεφάλια μας η απειλή της περικοπής των επιδοτήσεων. Είτε σημαντικού ποσοστού των προκαταβολών είτε αναστολής της ροής των εγγυήσεων εάν διαπιστώνονταν αβελτηρίες, υπαναχωρήσεις ή αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.

Κυρίες και Κύριοι Βουλευτές,
Η πραγματικότητα που διέψευσε τις Κασσάνδρες, η αδιάψευστη αλήθεια του έργου μας είναι ότι στης 31 Δεκεμβρίου 2008 είχαν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες διαδικασίες και είχαν εγκριθεί από τις αρμόδιες επιτροπές της Ε.Ε. και ο ΟΠΕΚΕΠΕ διέθετε πλέον ένα έγκυρο, αξιόπιστο, λειτουργικό και σύγχρονο ΟΣΔΕ.
Τις δεσμεύσεις μας έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Επιτροπής τις τηρήσαμε στο απόλυτο.
Η χώρα μας έπαψε να είναι στη θέση κατηγορούμενου και απολογούμενου.
Μα πάνω και πρώτα απ΄όλα: Σώσαμε τις επιδοτήσεις!

Άμεση συνέπεια της ραγδαίας βελτίωσης των σχέσεων μας με την Επίτροπο και τις Υπηρεσίες της υπήρξε, για πρώτη φορά, η χορήγηση έγκρισης για την καταβολή ενισχύσεων με ταμειακή διευκόλυνση. Συγκεκριμένα, εγκρίθηκε η καταβολή πληρωμών ενισχύσεων τον Οκτώβριο του 2008, καθώς και η εξόφλησή τους έως τις 31/12/2008.
Ως αποτέλεσμα, για πρώτη φορά οι κοινοτικές επιδοτήσεις καταβλήθηκαν στους δικαιούχους αγρότες εντός του ίδιου έτους κατά το οποίο υπεβλήθησαν οι σχετικές δηλώσεις-αιτήσεις γεγονός που αποτέλεσε για αυτούς μια ιδιαίτερα ευχάριστη έκπληξη, αλλά κυρίως μια σημαντική οικονομική στήριξη ενόψει των εορτών του τέλους του έτους και της έναρξης των αγροτικών τους δραστηριοτήτων.
Πρέπει να σημειωθεί ότι κατά τα προηγούμενα έτη οι καταβολές αυτές πραγματοποιούνταν με σημαντική χρονική υστέρηση, εντός του επόμενου έτους από εκείνο της υποβολής των δηλώσεων.

Έκτοτε οι πληρωμές των κοινοτικών επιδοτήσεων στον αγροτικό τομέα γινόταν με απόλυτη διαφάνεια και ήταν πλήρως διασφαλισμένες.
Με αισθήματα λύπης και απογοήτευσης παρακολουθώ όπως όλοι οι πολίτες τις αποκαλύψεις σχετικά με αυτό που αποκαλείται σήμερα «σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ».
Όπως όλοι, έτσι κι εγώ έχω εύλογα ερωτήματα για το πώς ένα αξιόπιστο και θωρακισμένο σύστημα έφτασε να γίνει βορά στα χέρια επιτήδειων και απατεώνων, σε βάρος χιλιάδων έντιμων αγροτών που δίνουν καθημερινά τον αγώνα της επιβίωσης.
Τα ιδιωτικά μη πιστοποιημένα ΚΥΔ που λειτουργούσαν ανεξέλεγκτα, σε αντίθεση με τα πιστοποιημένα που λειτουργούσαν μόνο στους συνεταιρισμούς υπό τον πλήρη έλεγχο του ΟΠΕΚΕΠΕ, οι τεχνικές λύσεις, χωρίς τις απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες και οι πλημμελείς έλεγχοι του Οργανισμού οδήγησαν σε πρωτοφανείς και απαράδεκτες καταστάσεις.

Το χειρότερο όμως για μένα είναι ότι τα παράνομα ποσά αφαιρέθηκαν από το εθνικό απόθεμα που προέρχεται από παρακράτηση μέρους των επιδοτήσεων όλων των παραγωγών και έχει ως σκοπό την ενίσχυση νέων αγροτών νεοεισερχόμενων στην αγροτική δραστηριότητα καθώς και αγροτών που πραγματοποιούν επενδύσεις βελτίωσης και ανάπτυξης των αγροτικών εκμεταλλεύσεών τους.
Ουσιαστικά απομειώθηκε σημαντικά ένα από τα πλέον αποτελεσματικά εργαλεία για την προοπτική και την ανάπτυξη του αγροτικού τομέα της χώρας μας και παράλληλα στάλθηκε ένα αρνητικό και δυσάρεστο μήνυμα στα νέα παιδιά που σχεδίαζαν να παραμείνουν στην ύπαιθρο και να συνδέσουν την ζωή τους με το αγροτικό επάγγελμα.

Είναι επιτακτική ανάγκη να γίνουν άμεσα οι απαιτούμενες διορθώσεις για τη θωράκιση του συστήματος, ώστε να μην επαναληφθούν στο μέλλον παρόμοιες έκνομες και προκλητικές πρακτικές.

Και βεβαίως απαιτείται ταχύτατη και σε βάθος ποινική διερεύνηση, δίωξη και τιμωρία όλων όσοι παρανόμησαν.
Το αξιώνουν πρώτοι απ΄όλους οι πολλές χιλιάδες έντιμοι αγρότες και κτηνοτρόφοι μας, που επιμένουν παρά τις αντιξοότητες, να αγωνίζονται για την επιβίωση του πρωτογενούς τομέα, κρατώντας ζωντανή την ελληνική περιφέρεια.